Do czego służy kalkulator nalewek i jak z niego korzystać?
Kalkulator nalewek to narzędzie do planowania nalewek i płynnych wyciągów z ziół, grzybów lub innych surowców. Pomaga w prosty sposób wyznaczyć proporcje i ilość alkoholu potrzebnych do uzyskania odpowiedniego stężenia i objętości, uwzględniając zjawisko kontrakcji (opisane poniżej).
Uzupełnij, jakie parametry wyciągu chcesz uzyskać:
- Proporcje surowiec:rozpuszczalnik – najczęściej Tinctura jest robiona w proporcjach 1:5, natomiast nalewki z surowców silnie działających w proporcji 1:10. Używa się też mocniejszych koncentracji dla uzyskania silniejszego wyciągu, który można dawkować w mniejszej ilości (ograniczając w ten sposób niepotrzebne spożycie alkoholu).
- Wybierz, czy używasz spirytusu i wódki czy spirytusu i wody.
- Wybierz moc alkoholu, jaką chcesz uzyskać (% v/v). Jeśli nie jesteś pewien jaką moc wybrać, poniżej opisałem kilka wskazówek w tym temacie.
- Wybierz ile objętości wyciągu chcesz uzyskać i zamieszaj 🙂
Jak wygląda proces robienia nalewki – Tinctura?
Nalewkę robimy zalewając surowiec alkoholem w szklanym słoju, następnie macerujemy go przez 14 dni od czasu do czasu mieszając. Po tym czasie uzyskaną ciecz zlewa się ze słoja, a surowiec wytłacza lub wyciska. Następnie można dokonać wstępnej filtracji np. przez gazę.
Jeśli chcemy, aby nasza nalewka była bardziej “profesjonalna” możemy dokonać klarowania. W tym celu nalewka musi odstać parę dni, a najlepiej nawet kilka tygodni, żeby cały osad osiadł na dnie. Wtedy delikatnie zlewamy około 95% nalewki z góry a ostatnie 5% mętnego wyrzucamy.
Nalewkę przechowujemy w szkle, w chłodzie lub temperaturze pokojowej, w ciemnej szafce.
Co to jest zjawisko kontrakcji?
Przy mieszaniu alkoholu z wodą zachodzi kontrakcja objętości – np. 100 ml wody + 100 ml alkoholu 90% po zmieszaniu nie da ani 200ml ani 45% ze względu na oddziaływania fizyczne i chemiczne między substancjami. To utrudnia planowanie wyciągów alkoholowych, w których chcemy uzyskać zaplanowaną objętość oraz stężenie alkoholu.
Kalkulator uwzględnia to zjawisko:
- wykorzystuje wartości gęstości etanolu i wody z tablic alkoholometrycznych,
- liczy wszystko w masie, a potem przelicza na ml,
Jak kalkulator dokonuje wyliczeń?
Kalkulator bazuje na kilku założeniach:
- Parametry wejściowe przeliczane są na masę na podstawie wartości z tabeli alkoholometrycznych
- Dla spirytusu brana jest wartość dla 95.6%, dla wódki 40%
- Wszystkie obliczenia dokonywane są na masie
- Wynik przeliczany jest z powrotem na objętość lub podawany w masie
Kalkulator stosuje zaokrąglenia, dlatego wartość zawsze będzie przybliżona. Nie gwarantuję jego dokładności i niezawodności na poziomie profesjonalnym/medycznym.
Czy robiąc nalewkę, uzupełniać ilość płynu “wciągniętą” przez surowiec?
Robiąc nalewkę uzyskamy mniej płynu niż użyliśmy na początku, ponieważ część wsiąknie w surowiec i nie będzie dało się go odcisnąć. Zazwyczaj receptury nie podają aby uzupełniać utracony płyn. W przepisach, np. 1:5 liczy się proporcja wejściowa użytego rozpuszczalnika, a nie końcowa. Jeśli natomiast chcemy preparat oznaczyć precyzyjnie jako wyciąg o określonym DER (Drug Extract Ratio), powinniśmy wskazać, ile produktu powstało z określonej ilości surowca. Np. DER 1:1 oznaczać będzie, że 1 część produktu końcowego powstała z 1 części użytego surowca. W takiej sytuacji, jeśli roślina “wypiła” nam określoną część rozpuszczalnika, powinniśmy taką samą ilość uzupełnić (najlepiej przepuszczając ją przez surowiec i wyciskając go ponownie). Ja osobiście nalewki 1:1 zawsze uzupełniam i traktując je jako wyciąg o DER 1:1, ponieważ bez tego zabiegu stosunkowo bardzo duża część preparatu zostałaby utracona.
Jaką moc alkoholu użyć, jaką moc ma standardowa nalewka – Tinctura?
Najczęściej nalewki farmakopealne mają 70% v/v. Takie stężenie zostało uznane za najbardziej uniwersalne przy wyciąganiu wielu związków aktywnych z surowców zielarskich – zarówno tych rozpuszczalnych w wodzie (hydrofilnych), jak i w tłuszczach (lipofilnych). Innym przydatnym poziomem jest 20% – jest to wartość idealna dla surowców bogatych w związki rozpuszczalne w wodzie, kiedy alkohol ogranicza się głównie do roli konserwanta naszego wyciągu. Natomiast w praktyce używane jest wiele różnych innych stężeń. Dla surowców bogatych w związki żywiczne, rozpuszczalne w olejach, olejki eteryczne, substancje hydrofobowe – możemy używać 80% (lub czasem nawet czystego spirytusu). Natomiast dla surowców bogatych w lżejsze, hydrofilowe związki np. niektóre flawonoidy, irydoidy, glikozydy często wybieramy niższe stężenia np. koło 50%. Musimy tutaj kierować się zaleceniami zielarzy, przepisami oraz własną wiedzą i intuicją.
Autor: Łukasz Dębiec